Yazan: Prof. Dr. Aşkın Yıldız · Son gözden geçirme: 19 Kasım 2026
Gebelik Öncesi Hazırlık Neden Önemlidir?
Amaç, gebelikte ortaya çıkabilecek sorunların bir kısmını gebelik başlamadan önlemek ya da kontrol altına almaktır. Bebeğin beyin ve omuriliğinin temelini oluşturan nöral tüp, son adetin ilk gününden sayıldığında yaklaşık altıncı haftada kapanır; organların büyük kısmı da ilk iki-üç ayda şekillenir. Bu sürenin önemli bir bölümünde birçok kadın henüz gebe olduğunu bilmez. Gebelik testi pozitif çıktıktan sonra başlanan hazırlık, bu dönemin bir kısmına yetişemeyebilir.
Amerikan Kadın Doğum Uzmanları Derneği (ACOG), diyabet, yüksek tansiyon, tiroid hastalığı ve ruhsal hastalıklar gibi kronik durumların gebeliğin seyrini etkilediğini ve gebelikten önce iyi kontrol altına alınması gerektiğini vurgular. Muayenehanemde gebelik planlayan çiftlerle yaptığım görüşmelerde birçok sorunun gebelik başlamadan, sakin bir zamanda ve acele etmeden çözülebildiğini görüyorum.
Hazırlığa Ne Zaman Başlanmalı?
İdeal olan, hamile kalmaya çalışmadan yaklaşık üç ay önce bir muayeneyle hazırlığa başlamaktır. Bu süre; eksik aşıların yapılıp aşı sonrası bekleme süresinin tamamlanmasına, tahlil sonuçlarına göre gereken düzeltmelerin yapılmasına, kullanılan ilaçların gözden geçirilmesine ve sigara gibi alışkanlıkların bırakılmasına yeter.
Folik asit için gereken süre daha kısadır: T.C. Sağlık Bakanlığı Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi, gebelik planlayan her kadının folik aside gebelikten en az bir ay önce başlamasını önerir; nöral tüp defekti (beyin ve omurilikte doğuştan kusur) açısından yüksek riskli gruplarda bu süre üç aydır. Gebelik plansız başladıysa, gebelik fark edildiği anda folik aside başlanmalı ve muayeneye gelinmelidir; geç başlamak hazırlığı boşa çıkarmaz.
Gebelik Öncesi Muayenede Neler Yapılır?
Gebelik öncesi muayene ayrıntılı bir görüşmeyle başlar. Önceki gebelikler ve doğumlar, gebelik kayıpları, geçirilmiş ameliyatlar, kronik hastalıklar, sürekli kullanılan ilaçlar, aşı geçmişi, ailede kalıtsal hastalık öyküsü, akraba evliliği olup olmadığı, ruhsal durum ve aile içinde güvenlik konuşulur. Sonrasında şu adımlar gelir:
- Jinekolojik muayene ve ultrason: Rahim ve yumurtalıklar değerlendirilir. Gebeliği etkileyebilecek bir miyom, polip veya rahim yapı farklılığı saptanırsa, tedavi gerekip gerekmediği gebelikten önce değerlendirilir; küçük miyomların ve basit kistlerin çoğu tedavi gerektirmez.
- Rahim ağzı taraması: Smear testi veya HPV testinin zamanı geldiyse gebelikten önce yaptırılması önerilir. Gebelikte de tarama yapılabilir, ancak anormal bir sonucun ileri değerlendirmesi ve tedavisi gebelik öncesinde daha rahat planlanır. İşlemin nasıl yapıldığını smear testi yazımda, pozitif sonucun ne anlama geldiğini HPV pozitif çıktı yazımda anlattım.
- Tansiyon, kilo ve boy ölçümü: Vücut kitle indeksi (VKİ; kilonun boya göre oranı) hesaplanır, yüksek tansiyon varsa gebelikten önce kontrol altına alınır.
- Kullandığınız ilaçların gözden geçirilmesi: Bazı akne, epilepsi ve tansiyon ilaçları gibi gebelikte sakıncalı olabilen ilaçlar belirlenir ve gerekiyorsa ilgili branş hekiminizle birlikte uygun bir seçeneğe geçilir. Akne için kullanılan izotretinoin gibi bazı ilaçlarda, ilaç kesildikten sonra da bir süre gebelikten korunmak gerekir; bu süreyi ilacı yazan hekimle netleştirin.
Gebelik öncesi değerlendirmeyi bu görüşme ve jinekolojik muayeneyle başlatırım; tahlil listesini de bu görüşmede öğrendiklerime, yani kişisel risk etkenlerinize göre belirlerim.
Hamile Kalmadan Önce Hangi Tahliller İstenir?
Gebelik öncesi tahliller iki gruba ayrılır: herkese önerilen temel tahliller ve kişinin öyküsüne, yakınmalarına veya risk etkenlerine göre eklenen tahliller. İnternette dolaşan uzun "gebelik öncesi tahlil listeleri" çoğu zaman bu iki grubu ayırmaz. Her tahlilin herkese yapılması daha iyi bir hazırlık anlamına gelmez; ihtiyaç olmadan istenen tahliller gereksiz endişeye ve gereksiz tedaviye yol açabilir.
| Tahlil | Ne için yapılır? | Kime istenir? |
|---|---|---|
| Tam kan sayımı (hemogram) | Kansızlığı (anemi) ve talasemi (Akdeniz anemisi) taşıyıcılığı şüphesini gösterir | Herkese |
| Kan grubu ve Rh | Anne Rh negatif, baba Rh pozitif ise gebelikte Rh uyuşmazlığı (anne ile bebeğin kan grubu uyumsuzluğu) takibi planlanır | Herkese; gerekirse eşe de |
| Kızamıkçık (rubella) bağışıklığı | Bağışıklık yoksa gebelikten önce aşı yapılabilmesi için | Bağışıklığı belgelenmemiş herkese |
| Hepatit B, HIV, sifiliz (frengi) | Bebeğe geçebilen enfeksiyonları önceden saptamak ve önlem almak için | Herkese |
| Hepatit C | Belirti vermeden süren enfeksiyonu saptamak için | ABD kılavuzları her erişkinde en az bir kez önerir; daha önce hiç bakılmadıysa istenebilir |
| Tiroid (TSH) | Gizli tiroid az ya da fazla çalışmasını yakalamak için | Türkiye'de gebelikte rutin; gebelik öncesinde öykü ve yakınmaya göre |
| Açlık kan şekeri veya HbA1c (son 2-3 ayın kan şekeri ortalaması) | Fark edilmemiş diyabeti saptamak için | Fazla kilo, ailede diyabet, önceki gebelikte şeker gibi risk varsa |
| Ferritin (demir deposu), B12, D vitamini | Eksiklik şüphesini doğrulamak için | Yoğun adet kanaması, vegan beslenme, emilim sorunu veya yakınma varsa |
| Tam idrar tahlili, karaciğer ve böbrek fonksiyonları | Kronik bir durumda böbrek ve karaciğer işlevini görmek için | Böbrek hastalığı, diyabet, tansiyon veya uzun süreli ilaç kullanımı varsa; belirtisiz idrar enfeksiyonu taraması gebelik başladığında yapılır |
Tablodaki "kime istenir" sütunu genel bir çerçevedir; standart bir liste herkes için doğru olmayabilir. Sonuçların "normal" sınırları laboratuvardan laboratuvara değiştiği için bir değeri tek başına yorumlamak yerine sonuçları muayeneyle birlikte değerlendiririm.
Hangi Enfeksiyonlara Bakılır, Hangi Aşılar Yapılır?
Gebelik öncesi enfeksiyon değerlendirmesinin en önemli amacı, gebelikte aşı yapılamayan hastalıklara karşı bağışıklığı gebelikten önce sağlamaktır.
- Kızamıkçık (rubella): Gebeliğin erken döneminde geçirilirse bebekte ciddi doğuştan anomalilere yol açabilir. Bağışıklık yoksa kızamık-kızamıkçık-kabakulak aşısı gebelikten önce yapılır. Bu canlı (zayıflatılmış mikrop içeren) bir aşı olduğu için ABD Bağışıklama Uygulamaları Danışma Kurulu (ACIP), aşıdan sonra en az bir ay (dört hafta) gebelikten korunmayı önerir. Bu süre içinde gebe kalınırsa bu tek başına gebeliği sonlandırma nedeni değildir; durumu hekiminizle konuşun.
- Suçiçeği (varisella): Daha önce suçiçeği geçirmemiş ve aşılanmamış kadınlarda aşı gebelikten önce yapılır. Öykünüz kesin değilse bağışıklığa kanda bakılabilir. Suçiçeği aşısı da canlı bir aşıdır ve aralarında en az bir ay bulunan iki doz olarak uygulanır; her dozdan sonra bir ay, yani aşılama boyunca ve son dozdan sonraki bir ay gebelikten korunmak gerekir. Bu yüzden suçiçeği bağışıklığı olmayanlarda hazırlığa daha erken başlamak gerekir.
- Hepatit B: Bağışıklığı olmayanlarda aşılama gebelik öncesinde başlatılabilir.
- Tetanoz ve grip: Bu aşılar gebelikte de yapılabilir; zamanlaması gebelik takibinde planlanır.
"TORCH paneli" adıyla istenen testlerden toksoplazma ve sitomegalovirüs (CMV) testlerinin herkese yapılmasını ACOG, sonucun yorumlanmasındaki güçlükler nedeniyle önermez; Sağlık Bakanlığı'nın doğum öncesi bakım rehberindeki rutin testler arasında da yer almazlar. Paneldeki kızamıkçık bağışıklığına ise yukarıda anlattığım gibi ayrıca bakılır. Toksoplazma ve CMV için korunma önlemleri öne çıkar: çiğ veya az pişmiş et yememek, sebze ve meyveleri iyi yıkamak, kedi kumu ve bahçe toprağıyla eldivensiz temas etmemek, küçük çocukların bezini değiştirdikten ve salyasıyla temastan sonra elleri yıkamak. Öykü veya yakınma bir enfeksiyonu düşündürüyorsa bu testler elbette istenir.
Genetik Danışmanlık Kimler İçin Gereklidir?
Gebelik öncesi genetik danışmanlık, çiftin bebeğe geçebilecek kalıtsal bir hastalık taşıyıp taşımadığını gebelikten önce öğrenmesini sağlar. Şu durumlarda özellikle önerilir:
- Akraba evliliği: Eşlerin aynı çekinik (resesif) geni taşıma olasılığı artar.
- Ailede kalıtsal hastalık öyküsü: Talasemi, spinal müsküler atrofi (SMA), kistik fibrozis, kas hastalıkları veya zihinsel gelişim geriliği gibi.
- Daha önce doğuştan anomalili bir bebek ya da kromozom farklılığı saptanmış bir gebelik.
- Tekrarlayan gebelik kaybı: Gerekirse eşlerin kromozom incelemesi (karyotip) yapılır. Bu konuyu tekrarlayan gebelik kaybı yazımda ayrıntılı anlattım.
ACOG, ailede öykü olmasa bile gebelik planlayan herkese SMA ve kistik fibrozis taşıyıcılık taramasının sunulmasını, talasemi gibi hemoglobin hastalıkları için de tam kan sayımıyla başlanmasını önerir. Türkiye'de talasemi taşıyıcılığı evlilik öncesi taramayla da araştırılır; bu taramayı yaptırdıysanız sonucunuzu getirmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Folik Asit Ne Zaman Başlanmalı?
Folik asit, bir B vitamini olan folatın takviye biçimidir. Bebekte beyin ve omurilik gelişimindeki kusurların (nöral tüp defektleri; örneğin açık omurga, yani spina bifida) riskini azaltır. Cochrane'in sistematik derlemesi (konudaki çalışmaların toplu değerlendirmesi), gebelik öncesinde ve erken gebelikte alınan folik asidin nöral tüp defektlerini belirgin biçimde azalttığını göstermiştir; ABD Önleyici Hizmetler Görev Gücü (USPSTF) de 2023'te gebelik planlayan veya gebe kalabilecek tüm kadınlara folik asit önerisini yeniden onaylamıştır.
- Ne zaman başlanır: Gebelikten en az bir ay önce. Nöral tüp birçok kadın gebe olduğunu fark etmeden kapandığı için gebeliği öğrendikten sonra başlamak geç kalabilir.
- Ne zamana kadar sürer: Gebeliğin ilk üç ayı boyunca, yani yaklaşık 12. haftaya kadar.
- Kimlere daha yüksek doz gerekir: Daha önce nöral tüp defektli gebelik geçirmiş olmak, bazı epilepsi ilaçlarını kullanmak, diyabet ve obezite gibi yüksek risk durumlarında Sağlık Bakanlığı rehberi hem daha yüksek doz hem de gebelikten üç ay önce başlamayı önerir.
Folik asit dozu kan düzeyine göre değil, nöral tüp defekti riskine göre belirlenir; bunun için kan düzeyi ölçtürmek gerekmez. Bu nedenle eczaneden kendi kendinize yüksek doz bir ürün seçmeyin, uygun dozu muayenede birlikte belirleyelim. Yüksek doz folik asit, B12 eksikliğine bağlı kansızlığı düzeltip eksikliği gizleyebilir; bu sırada sinir sistemi hasarı ilerleyebilir.
Gebelik Öncesi Hangi Vitamin ve Takviyeler Kullanılmalı?
Türkiye'de gebelik öncesi takviyeler arasında herkese önerilen tek ürün folik asittir. Demir, D vitamini ve B12 herkese rutin olarak başlanmaz; tahlilde eksiklik saptanırsa ya da eksiklik riski varsa (yoğun adet kanaması, vegan beslenme, mide-bağırsak hastalığı gibi) planlanır. Birden fazla multivitamin ürününü bir arada kullanmak, A vitamini gibi fazlası sakıncalı olabilen vitaminlerin istemeden yüksek miktarda alınmasına yol açabilir. Kullandığınız bütün takviyeleri, bitkisel ürünler dahil, muayenede söylemeniz yeterlidir.
Gebelik Öncesi Beslenme Nasıl Olmalı?
Gebelik öncesi beslenmenin amacı özel bir diyet değil, gebeliğe yeterli besin depolarıyla girmektir. Dengeli bir beslenmede şu besin grupları öne çıkar:
- Yeşil yapraklı sebzeler ve kuru baklagiller (ıspanak, brokoli, mercimek, nohut): doğal folat ve lif kaynağıdır.
- Kırmızı et, tavuk, yumurta ve baklagiller: demir ve protein sağlar. Bitkisel demirin emilimi, yanında C vitamini içeren bir besin (limon, biber, portakal) tüketilince artar.
- Süt, yoğurt ve peynir: kalsiyum kaynağıdır.
- Balık: omega-3 yağ asitleri ve protein sağlar. ABD Gıda ve İlaç İdaresi (FDA), gebe kalmayı planlayan kadınlara haftada iki-üç porsiyon, cıva düzeyi düşük balık (hamsi, sardalya, somon, alabalık gibi) önerir; kılıç balığı ve köpek balığı gibi cıva düzeyi yüksek büyük balıklardan kaçınılmasını ister.
- Tam tahıllar, sebze ve meyveler: lif, vitamin ve mineral kaynağıdır.
- İyotlu tuz: iyot, bebeğin beyin gelişimi ve tiroid işlevi için gereklidir; tuzu artırmadan iyotlu tuz tercih etmek yeterlidir.
Beslenme önerilerimi her hastamın kilo durumuna, gıda alerjilerine ve kronik hastalık öyküsüne göre düzenlerim; diyabet, çölyak hastalığı veya yeme bozukluğu öyküsü gibi durumlarda bir diyetisyenle birlikte çalışmak daha doğru olur.
Hangi Alışkanlıklar Bırakılmalı?
- Sigara ve tütün ürünleri: Hem kadında hem erkekte doğurganlığı azaltır; gebelikte düşük, erken doğum ve düşük doğum ağırlığı riskini artırır. Elektronik sigara da güvenli bir seçenek değildir.
- Alkol: Gebelikte güvenli kabul edilen bir alkol miktarı yoktur. Gebe kalmaya çalışılan dönemde de bırakılması önerilir, çünkü gebelik fark edilmeden önceki haftalarda da bebek etkilenebilir.
- Uyuşturucu ve hekime danışmadan ilaç kullanımı: Bağımlılık yapan maddeler için destek almak gebelikten önce daha kolaydır.
- Aşırı kafein: Kahve, çay, enerji içecekleri ve kolalı içeceklerdeki kafeinin ölçülü tüketilmesi önerilir.
- İşlenmiş gıdalar ve trans yağlar: Doğrudan bir yasak olmasa da sık tüketildiklerinde kilo kontrolünü ve kan şekeri dengesini zorlaştırır.
Sigara ve alkolü, gebe kalmaya çalışmaya başlamadan önce bırakmanızı öneriyorum; bırakmakta zorlanıyorsanız bunu muayenede açıkça konuşmak, destek almanın ilk adımıdır.
Kilo ve Fiziksel Aktivite Neden Önemlidir?
Vücut kitle indeksinin 18,5 ile 24,9 arasında olması normal kilo olarak kabul edilir. Amerikan Üreme Tıbbı Derneği'nin (ASRM) kılavuzuna göre obezite; yumurtlama bozuklukları, gebe kalmanın gecikmesi ve gebelikte şeker, preeklampsi (gebelik zehirlenmesi), iri bebek ve sezaryen riskinin artmasıyla ilişkilidir. Aşırı zayıflık da adet düzenini ve yumurtlamayı bozabilir.
Bu nedenle gebelikten önce sağlıklı kiloya yaklaşmak, gebelikte kilo vermeye çalışmaktan çok daha güvenli ve etkilidir. Ancak gebelik öncesi dönem hızlı ve katı diyetlerin zamanı değildir: aç kalma diyetleri besin depolarını boşaltır. Kilo vermeyi, gerekiyorsa bir diyetisyenle birlikte, yavaş ve sürdürülebilir biçimde planlamayı öneririm. Haftanın çoğu günü yapılan orta tempolu yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi düzenli fiziksel aktivite hem kilo kontrolüne hem kan şekeri dengesine katkı sağlar.
Baba Adayı Nelere Dikkat Etmeli?
Gebelik hazırlığı yalnızca anne adayının sorumluluğu değildir. Bebeğin genetik mirasının yarısı babadan gelir ve sperm kalitesi yaşam alışkanlıklarından etkilenir. Sperm üretimi birkaç ay süren bir döngü olduğu için alışkanlık değişikliklerinin etkisi de birkaç ay içinde ortaya çıkar. Baba adayı için başlıca öneriler şunlardır:
- Sigarayı ve alkolü bırakmak: Sigara sperm kalitesini olumsuz etkiler; evde sigara içilmesi gebe kalındığında anne ve bebeği pasif içiciliğe maruz bırakır.
- Sağlıklı kiloya yaklaşmak: Erkekte obezite de doğurganlığı azaltabilir.
- Dışarıdan testosteron ve anabolik steroid kullanmamak: Bu ürünler sperm üretimini baskılayabilir.
- Kronik hastalıkları ve ilaçları gözden geçirmek, aşıları tamamlamak.
- Gerekirse sperm analizi: Gebelik beklenenden uzun sürerse çift birlikte değerlendirilir; erkekte ilk adım sperm analizidir.
Gebelik hazırlığını eşinizle birlikte yapmanızı öneriyorum; mümkünse ilk görüşmeye eşinizle birlikte gelin. Kan grubu, talasemi taşıyıcılığı ve ailedeki kalıtsal hastalıklar gibi konular iki eşi de ilgilendirir.
Kronik Hastalığı Olanlar Nelere Dikkat Etmeli?
Kronik bir hastalığınız varsa gebelik öncesi planlama daha da önemli hâle gelir. En önemli nokta şu: Gebelik planladığınız için kullandığınız ilacı kendi kendinize bırakmayın. Kontrolsüz kalan hastalık çoğu zaman ilacın kendisinden daha büyük risk taşır; doğru yol, ilacın gebelikle uyumlu bir seçenekle değiştirilmesini gebelikten önce planlamaktır.
- Diyabet: ACOG'a göre gebelik öncesinde kan şekerinin iyi kontrol altına alınması, bebekte doğuştan anomali ve düşük riskini azaltır. Hedef değerler iç hastalıkları veya endokrinoloji hekiminizle birlikte belirlenir.
- Tiroid hastalıkları: Tiroid hormonu ihtiyacı gebeliğin erken döneminde değişir; gebelik testi pozitif çıktığında ilaç ayarı için hekiminize hemen başvurmanız gerekir.
- Yüksek tansiyon: Bazı tansiyon ilaçları gebelikte kullanılmaz ve gebelikten önce değiştirilmesi gerekir.
- Epilepsi: Bazı epilepsi ilaçları bebekte doğuştan anomali riskini artırır; ilaç değişikliği yalnızca nöroloji hekiminizle birlikte ve gebelikten önce planlanmalıdır.
- Otoimmün hastalıklar (bağışıklık sisteminin kendi dokularına yöneldiği lupus ve pıhtılaşma eğilimi yapan antifosfolipid sendromu gibi), kalp ve böbrek hastalıkları, ruhsal hastalıklar: Hastalığın sakin döneminde gebe kalmak daha güvenlidir; zamanlama ilgili branş hekiminizle birlikte belirlenir.
Kronik hastalığı olan hastalarımda ilaç ayarlamasını gebelikten önce ilgili branş hekimiyle birlikte planlarım. Bu hastaların gebelikleri de çoğu zaman daha yakın izlenir; bu izlemin nasıl yapıldığını yüksek riskli gebelik takibi yazımda anlattım.
Gebelik Öncesi Hazırlık Takvimi: 3 Ay ve 1 Ay Önce Neler Yapılmalı?
Aşağıdaki takvim, hazırlığı üç ay öncesinden gebe kalma dönemine kadar özetler. Süreler genel bir çerçevedir; kronik hastalık, suçiçeği aşısı ihtiyacı veya özel bir risk varsa takvim muayenede kişiye göre düzenlenir.
| Ne zaman? | Yapılacaklar |
|---|---|
| Yaklaşık 3 ay önce | Gebelik öncesi muayene ve görüşme; tahliller; kullanılan ilaçların gözden geçirilmesi; sigara ve alkolün bırakılması; kilo ve beslenme düzeninin ele alınması; baba adayının da değerlendirilmesi; yüksek riskli grupta folik aside başlanması; eksik aşıların (kızamıkçık, suçiçeği, hepatit B) başlatılması |
| En az 1 ay önce | Folik aside başlanması; eksik canlı aşıların (kızamıkçık, suçiçeği) yapılmış ve sonrasındaki bir aylık bekleme süresinin tamamlanmış olması; kronik hastalık ilaçlarının gebelikle uyumlu hâle getirilmiş olması |
| Gebe kalmaya çalışırken | Folik asidin sürdürülmesi; adet tarihlerinin not edilmesi; alkol, sigara ve gebelikte sakıncalı ilaçlardan uzak durulması; ateşli bir hastalık veya yeni bir ilaç ihtiyacında gebelik olasılığının hekime söylenmesi |
| Gebelik testi pozitif çıktığında | Folik asidin ilk üç ay boyunca sürdürülmesi; kronik hastalığı olanların ilgili branş hekimine hemen haber vermesi; ilk gebelik muayenesinin planlanması |
Kimler Gebelik Öncesi Muayeneyi Ertelememeli?
Gebelik öncesi değerlendirme herkes için yararlıdır, ancak aşağıdaki durumlardan biri varsa gebe kalmaya çalışmadan önce muayeneye gelmenizi özellikle öneririm:
- Diyabet, tiroid hastalığı, yüksek tansiyon, epilepsi veya başka bir kronik hastalığınız varsa ya da sürekli ilaç kullanıyorsanız
- Daha önce gebelik kaybı, erken doğum, preeklampsi veya anomalili bir bebek öykünüz varsa
- Akraba evliliği yaptıysanız ya da ailenizde kalıtsal bir hastalık varsa
- 35 yaşın üzerindeyseniz: ACOG'a göre doğurganlık 32 yaş civarında azalmaya başlar ve 37 yaştan sonra bu azalma hızlanır
- Adetleriniz düzensizse ya da çok ağrılı ve yoğunsa
- Kilonuz normal aralığın belirgin biçimde üstünde veya altındaysa
Bu yazıdaki bilgiler genel bir çerçeve sunar; sizin için hangi tahlillerin gerektiğine ve hazırlığın nasıl planlanacağına muayene olmadan kesin karar verilemez. Düzenli ilişkiye rağmen bir yıl içinde (35 yaş üzerindeyseniz altı ay, 40 yaş üzerindeyseniz beklemeden) gebelik olmazsa ayrıntılı değerlendirme için kısırlık (infertilite) sayfama bakabilirsiniz.
Özetle: Sağlıklı Bir Gebelik İçin İlk Adım
Gebelik öncesi hazırlık bir muayene, kişiye göre seçilmiş tahliller, eksik aşıların tamamlanması, en az bir ay önceden başlanan folik asit, dengeli beslenme ve sigara ile alkolün bırakılmasından oluşur. Kronik hastalığı olanlar için bunlara ilaçların gebelikle uyumlu hâle getirilmesi eklenir. Bu adımların hiçbiri karmaşık değildir; ama çoğu yalnızca gebelikten önce yapılabilir. Gebeliği planlamaya başladıysanız, bir ön görüşme için sizi muayeneye bekliyorum; gebelik başladığında da gebelik takibinizi birlikte sürdürebiliriz.
İlgili konular: Gebelik Takibi · İnfertilite Değerlendirmesi · Rehber: Smear Testi Nedir? · Rehber: Tekrarlayan Gebelik Kaybı · Rehber: Yumurtalık Rezervi ve AMH Testi · Smear ve HPV Testi
Sıkça Sorulan Sorular
Gebelik öncesi hazırlığa ne kadar önce başlanmalı?
İdeal olarak hamile kalmaya çalışmadan yaklaşık üç ay önce bir muayeneyle başlanmalıdır. Bu süre tahlillerin yapılmasına, eksik aşıların tamamlanıp sonrasındaki bir aylık bekleme süresinin geçmesine ve kullanılan ilaçların gözden geçirilmesine yeter. Folik asit için gereken süre daha kısadır: gebelikten en az bir ay önce başlanır.
Folik asit ne zaman başlanır, ne zaman kesilir?
Folik aside gebelikten en az bir ay önce başlanır ve gebeliğin ilk üç ayı boyunca, yani yaklaşık 12. haftaya kadar sürdürülür. Daha önce nöral tüp defektli gebelik geçirmiş olmak, bazı epilepsi ilaçlarını kullanmak, diyabet ve obezite gibi yüksek risk durumlarında Sağlık Bakanlığı rehberi daha yüksek doz ve üç ay önceden başlamayı önerir; uygun doz muayenede belirlenir.
Hamile kalmadan önce hangi tahliller mutlaka yapılmalı?
Herkese önerilen temel tahliller tam kan sayımı, kan grubu ve Rh, hepatit B, HIV ve sifiliz taramasıdır; kızamıkçık aşısı belgelenmemişse bağışıklığa da bakılır, smear testinin zamanı geldiyse o da yapılır. Tiroid, kan şekeri, ferritin, B12, D vitamini, idrar, karaciğer ve böbrek tahlilleri kişinin öyküsüne ve risk etkenlerine göre eklenir. TORCH panelindeki toksoplazma ve CMV testlerinin herkese yapılmasını ACOG önermez, Sağlık Bakanlığı rehberinin rutin testleri arasında da yer almazlar.
Erkeğin de gebelik öncesi kontrol olması gerekir mi?
Evet, hazırlığın çift olarak yapılması önerilir. Baba adayının sigarayı ve alkolü bırakması, sağlıklı kiloya yaklaşması, kan grubunu ve gerekiyorsa talasemi taşıyıcılığını bilmesi önemlidir. Düzenli ilişkiye rağmen bir yıl içinde (35 yaş üzerindeki kadınlarda altı ay, 40 yaş üzerinde beklemeden) gebelik olmazsa sperm analizi değerlendirmenin temel adımlarından biridir.
Kızamıkçık aşısından sonra ne kadar beklemek gerekir?
Kızamık-kızamıkçık-kabakulak aşısı canlı bir aşı olduğu için aşıdan sonra en az bir ay (dört hafta) gebelikten korunmak önerilir. Suçiçeği aşısı iki doz olarak yapılır; aşılama boyunca ve son dozdan sonraki bir ay gebelikten korunmak gerekir. Bu süre içinde gebe kalınırsa bu tek başına gebeliği sonlandırma nedeni değildir; durumu hekiminizle konuşun.
Kronik hastalığım var, ilaçlarımı bırakmalı mıyım?
Hayır, ilacınızı kendi kendinize bırakmayın. Kontrolsüz kalan diyabet, tiroid hastalığı, tansiyon veya epilepsi çoğu zaman ilacın kendisinden daha büyük risk taşır. Doğru yol, gebelikten önce ilgili branş hekiminizle birlikte ilacın gebelikle uyumlu bir seçenekle değiştirilmesini planlamaktır.