İzmir'de Kürtaj (Gebeliğin Sonlandırılması): Yasal Çerçeve ve Süreç

Yazan: Prof. Dr. Aşkın Yıldız · Son gözden geçirme: 22 Eylül 2026

Kürtaj (Rahim Tahliyesi) Nedir?

Kürtaj, gebeliğin tıbbi bir işlemle sonlandırılmasıdır; Türk mevzuatı bu işlemi "rahim tahliyesi" adıyla tanımlar. Halk arasında kürtaj sözcüğü hem isteğe bağlı gebelik sonlandırmayı hem de düşük sonrası rahimde kalan dokunun temizlenmesini anlatmak için kullanılır; bu sayfa yalnızca gebeliğin sonlandırılmasını konu alır.

İşlem iki ana yöntemle yapılabilir: rahim içindeki gebelik dokusunun ince bir kanülle boşaltıldığı cerrahi yöntem (vakum aspirasyonu) ve gebeliğin ilaçla sonlandırıldığı medikal yöntem. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) her iki yöntemi de, eğitimli sağlık personeli tarafından uygun koşullarda uygulandığında güvenli kabul eder.

Bu konuyu hastalarımla konuşurken ilk fark ettiğim şey, kararın çoğu zaman bilgi eksikliğinin gölgesinde verildiği oluyor: kaç haftalık olduğunu bilmeyen, yasal sınırı yanlış hatırlayan, kimin izninin gerektiğini duyduklarıyla karıştıran pek çok kişi var. Bu sayfayı, o soruların her birine mevzuata ve klinik kılavuzlara dayanarak açık cevap vermek için hazırladım.

Türkiye'de Kürtaj Kaç Haftaya Kadar Yasal?

Türkiye'de kürtaj, gebeliğin onuncu haftası dolana kadar, annenin sağlığı açısından tıbbi bir sakınca yoksa, kadının isteği üzerine yasaldır. Bu sınır 2827 sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Kanun'un 5. maddesinde belirlenmiştir ve 1983'ten bu yana yürürlüktedir.

Gebelik haftası son adet kanamasının ilk gününden itibaren sayılır; bu hesapta döllenme günü değil, son adetin başlangıcı esas alınır. Bu nedenle adet gecikmesi fark edildiğinde gebelik çoğu zaman zaten dört-beş haftalık sayılır. Kesin hafta, hekim tarafından muayene ve ultrason ölçümüyle belirlenir; adet düzensizliği olan kişilerde takvim hesabı ile ultrason sonucu birbirinden farklı çıkabilir.

Gebelik haftasının doğru belirlenmesi bu konudaki en kritik adımdır; takvim hesabı yerine ultrasonla yapılan ölçüm esas alınır. On haftalık sınıra yakın durumlarda birkaç günlük fark kararı doğrudan etkileyebildiği için bu ölçümün geciktirilmemesi önemlidir.

10 Haftadan Sonra Kürtaj Mümkün mü?

Onuncu haftadan sonra kürtaj yalnızca tıbbi zorunluluk hâlinde mümkündür; isteğe bağlı olarak yapılamaz. Kanunun 5. maddesine göre gebelik annenin hayatını tehdit ediyorsa ya da doğacak çocukta ve onu izleyecek nesillerde ağır sakatlığa (maluliyete) yol açacaksa, bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanı ile ilgili daldan bir uzmanın nesnel bulgulara dayanan gerekçeli raporlarıyla gebelik sonlandırılabilir.

Kanun ayrıca acil durumu ayrı ele alır: hemen müdahale edilmezse kadının hayatını veya hayati organlarından birini tehdit eden bir durumda, hekim gerekli müdahaleyi yapar ve durumu en geç yirmi dört saat içinde ilgili sağlık makamına bildirir. Bu istisna, planlı bir kürtaj yolu değil, hayat kurtarmaya yönelik bir tıbbi zorunluluk düzenlemesidir.

Uygulamada bu, on haftayı geçmiş bir gebeliğin ancak ciddi bir tıbbi gerekçeyle ve iki ayrı uzman raporuyla sonlandırılabileceği anlamına gelir. Böyle bir durumun değerlendirmesi ilgili uzmanlık dallarının görüşünü gerektirdiğinden tek bir muayenede tamamlanmaz.

Kürtaj İçin Kimin Onayı Gerekir?

Kürtaj için her durumda gebe kadının kendi rızası şarttır; evli kadınlarda kanun eşin rızasını da arar. Bu düzenleme 2827 sayılı Kanun'un 6. maddesinde yer alır ve rıza koşulları kişinin medeni durumuna ve yaşına göre değişir:

• Reşit ve bekâr kadın: Yalnızca kendi rızası yeterlidir; başka kimsenin izni gerekmez.
• Evli kadın: Kendi rızasına ek olarak eşinin de rızası gerekir.
• 18 yaşından küçükler: Küçüğün kendi rızasıyla birlikte velisinin izni gerekir.
• Vesayet altında olup reşit veya ayırt etme gücüne sahip olmayanlar: Kişinin ve vasisinin rızasıyla birlikte sulh hâkiminin izni gerekir.

Kanun iki istisna da tanımlar: akıl hastalığı nedeniyle bilinç serbestisine sahip olmayan gebe kadında kendi rızası aranmaz; veli veya mahkeme izninin alınması zaman gerektirdiği ve hemen müdahale edilmezse hayatı ya da hayati bir organı tehdit eden acil durumlarda ise izin şartı aranmaz.

Eş rızası, bu konuda en sık aldığım sorulardan biri. Kanun metni açık olduğu için hekimin bu konuda takdir yetkisi yoktur; evli bir kadının başvurusunda eşin rızası aranır. Bu gerçeği baştan bilmek, süreci planlarken sürprizle karşılaşmamanızı sağlar.

Kürtaj Nerede ve Kim Tarafından Yapılır?

Mevzuata göre rahim tahliyesi kadın hastalıkları ve doğum uzmanlarınca yapılır. Bu kural, Rahim Tahliyesi ve Sterilizasyon Hizmetlerinin Yürütülmesi ve Denetlenmesine İlişkin Tüzük'ün 3. maddesinde yer alır; aynı madde, Sağlık Bakanlığınca açılan eğitim merkezlerinde yeterlik belgesi almış pratisyen hekimlerin, uzmanın denetim ve gözetiminde menstrüel regülasyon (Tüzük'ün tanımıyla, vakum aspirasyon yönteminin kullanıldığı küçük cerrahi müdahale) ile işlem yapabileceği dar bir istisna tanır.

Tüzük'ün 4. maddesi işlemin nerede yapılabileceğini düzenler. On haftayı geçmeyen gebeliklerde kadın hastalıkları ve doğum uzmanları mesleklerini uyguladıkları yerlerde, yeterlik belgesi almış pratisyen hekimler ise menstrüel regülasyon yöntemiyle resmi tedavi kurumlarında işlem yapar. Anestezi gerektiren rahim tahliyeleri ise anestezi uygulanabilen resmi tedavi kurumları ile özel hastanelerde yapılır. Aynı madde, işlemin yapıldığı her yerde Tüzük'e ekli listede sayılan araç ve gerecin bulunmasını zorunlu tutar.

Bu düzenlemenin pratik anlamı şudur: kürtaj, uzmanlık eğitimi almış bir hekim tarafından, mevzuatın izin verdiği bir sağlık kuruluşunda yapılır. Uzman olmayan kişilerce veya bu koşulları taşımayan ortamlarda yapılan işlemler hem yasa dışıdır hem de ciddi sağlık riski taşır. Dünya Sağlık Örgütü, dünyadaki anne ölümlerinin yaklaşık yüzde beş ile on üçünün güvenli olmayan kürtaja bağlı olduğunu bildirir.

Nereye başvuracağınıza karar verirken işlemi yapacak hekimin kadın hastalıkları ve doğum uzmanı olduğundan ve kurumun bu hizmet için mevzuata uygun olduğundan emin olmanız, sağlığınız açısından en önemli iki güvencedir.

Kürtaj Nasıl Yapılır?

Kürtaj, gebelik haftasına ve kişinin durumuna göre cerrahi ya da ilaçla yapılan bir yöntemle gerçekleştirilir. İşlemden önce muayene, ultrasonla gebelik haftasının ve gebeliğin rahim içinde olduğunun doğrulanması, gerekli görülen kan tahlilleri ve aydınlatılmış onam süreci tamamlanır. Gebeliğin yerinin doğrulanması önemlidir: gebelik rahim dışına (dış gebelik) yerleşmişse kürtaj bu durumu tedavi etmez ve tamamen ayrı bir yaklaşım gerekir.

• Cerrahi yöntem (vakum aspirasyonu): Rahim ağzı nazikçe genişletilir ve rahim içindeki gebelik dokusu ince bir kanül yardımıyla vakumla boşaltılır. Enfeksiyon riskini azaltmak için işlem sırasında koruyucu antibiyotik verilmesi Dünya Sağlık Örgütü tarafından önerilir. Dünya Sağlık Örgütü erken gebelik haftalarında bu yöntemi önerir; eskiden yaygın olan keskin küretaj (kazıma) yöntemini ise artık önermemektedir.
• İlaçla (medikal) yöntem: Gebeliğin sonlanmasını sağlayan ilaçlarla, cerrahi girişim olmadan uygulanır. Hangi ilaçların kullanılabileceği ve bu yöntemin uygulanabilirliği ülkedeki ruhsat ve erişim koşullarına bağlıdır; bu sayfa ilaç adı ya da kullanım şeması içermez.

Cerrahi yöntemde işlem lokal anestezi, sedasyon (damar yolundan verilen ilaçla gevşeme ve hafif uyku hâli) ya da genel anestezi altında yapılabilir; hangisinin uygun olduğu kişinin sağlık durumuna, gebelik haftasına ve tercihine göre hekimle birlikte belirlenir. Anestezi türü, işlemin hangi kurumda yapılabileceğini de etkiler.

İşlemin süresi tek başına bir ölçüt değildir: müdahalenin kendisi kısa sürse de hazırlık, anestezi, uyanma ve gözlem aşamaları bir bütündür ve toplam süre kişiden kişiye değişir. Bu nedenle sürenin ne kadar olduğundan çok gebelik haftasının doğru belirlenmesi, uygun anestezi seçimi ve işlem sonrası takip belirleyicidir.

Kürtaj Sonrası Ne Beklenir?

Kürtajdan sonra genellikle bir-iki hafta süren, adet benzeri ve giderek azalan bir kanama ile adet sancısına benzer kramplar beklenen bulgulardır; hafif lekelenme birkaç haftaya uzayabilir. Kanamanın miktarı yönteme ve gebelik haftasına göre değişir; cerrahi yöntemden sonra çoğunlukla bir adet kanamasına benzer ya da daha hafiftir ve ilaçla yapılan yönteme göre daha kısa sürer.

İlk adet çoğunlukla bir-iki ay içinde gelir; hormon dengesi yeniden kurulurken ilk birkaç döngü olağandan farklı olabilir. Gebelik testi, gebelik hormonu vücuttan yavaş temizlendiği için işlemden sonra birkaç hafta boyunca pozitif çıkabilir; bu tek başına gebeliğin devam ettiği anlamına gelmez. İşlem sonrası kontrol muayenesi, iyileşmenin beklendiği gibi ilerlediğini doğrulamak için planlanır.

Duygusal tepkiler de sürecin parçasıdır. Rahatlama, üzüntü, suçluluk ya da bunların karışımı; hepsi olağandır ve çoğu zaman zamanla hafifler. Yoğun ya da uzun süren bir sıkıntı yaşıyorsanız bunu hekiminizle paylaşmanız ve gerekirse ruh sağlığı desteği almanız değerlidir.

Aşağıdaki durumlarda planlı kontrolünüzü beklemeden hekiminize başvurmanız önerilir:

• Saatte iki veya daha fazla büyük pedi tamamen ıslatan ve art arda iki saat süren kanama, ya da büyük pıhtılarla gelen, azalmak yerine artan kanama
• Baş dönmesi, bayılacak gibi olma veya çarpıntı
• Ateş, titreme veya kötü kokulu akıntı
• Ağrı kesiciyle hafiflemeyen, giderek şiddetlenen karın ağrısı; özellikle tek taraflı olan, kaburga altına ya da omuza vuran ağrı
• Gebelik belirtilerinin (bulantı, meme hassasiyeti) bir haftadan uzun sürmesi ya da yeniden başlaması

Bu liste tüm durumları kapsamaz; endişe duyduğunuz herhangi bir belirtide hekiminize danışmanız en doğrusudur. Bu belirtilerin çoğu tedavi edilebilir nedenlere bağlıdır; önemli olan, gecikmeden değerlendirilmeleridir.

Kürtaj Kısırlık Yapar mı?

Hayır. Uygun koşullarda ve eğitimli bir hekim tarafından yapılan kürtajın ileride gebe kalma yeteneğini azalttığına dair bilimsel kanıt yoktur; İngiltere Kraliyet Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanları Koleji (RCOG) kürtaj ile kısırlık arasında kanıtlanmış bir ilişki bulunmadığını belirtir. Dünya Sağlık Örgütü'nün kılavuzu ise doğurganlığın işlemden kısa süre sonra geri döndüğünü bildirir; nitekim yumurtlama işlemden sonraki haftalar içinde, çoğu zaman ilk adet görülmeden önce yeniden başlar.

Kısırlık endişesinin kaynağı, çoğunlukla güvenli olmayan koşullarda ya da eski yöntemlerle yapılan işlemlerin komplikasyonlarıdır. Tedavi edilmeyen bir rahim içi enfeksiyon ya da rahim içi yapışıklıklar (Asherman sendromu) nadir de olsa doğurganlığı etkileyebilir; yapışıklık riski keskin küretajda ve özellikle tekrarlayan rahim içi girişimlerde artar. Bu, işlemin uzman bir hekim tarafından güncel yöntemle yapılmasının ve sonrasında takibin neden önemli olduğunu gösterir.

Bu soruyu bana en çok ileride çocuk sahibi olmayı planlayan hastalarım soruyor. Klinik deneyimimde bu endişe çoğu zaman güvenli olmayan koşullara ait risklerin bütün kürtajlara mal edilmesinden kaynaklanıyor; bu endişeyi hekiminizle açıkça konuşmak, riskin gerçek boyutunu öğrenmenizi sağlar.

Kürtaj Sonrası Korunma Ne Zaman Başlar?

Kürtajdan sonra korunma, yeni bir gebelik istenmiyorsa işlemin hemen ardından başlatılabilir; çünkü yumurtlama ilk adet görülmeden önce geri dönebilir ve korunmasız ilişki kısa sürede yeni bir gebeliğe yol açabilir. Dünya Sağlık Örgütü'nün kılavuzuna göre hormonal yöntemler ve spiral (rahim içi araç) dahil olmak üzere çoğu yöntem işlemin hemen ardından, spiral ise enfeksiyon bulgusu yoksa cerrahi işlemle aynı seansta takılabilir.

Yöntem seçimi kişiye özeldir: yaşınız, sağlık durumunuz, gelecekteki gebelik planınız ve tercihiniz belirleyicidir. Hap, spiral, implant, iğne ve bariyer yöntemlerinin karşılaştırmasını aile planlaması ve doğum kontrolü sayfasında, yöntemlerin ayrıntılı anlatımını ise aile planlaması yöntemleri rehberinde bulabilirsiniz.

Korunma danışmanlığında önceliğim, size uyan yöntemi birlikte belirlemek oluyor. Bu görüşme yargılayıcı değil, pratik bir görüşmedir: neyin işe yaradığını, neyin yaramadığını konuşur, kararı birlikte veririz.