HPV Aşısı: Kimlere ve Ne Zaman Yapılır?

Yazan: Prof. Dr. Aşkın Yıldız · Son gözden geçirme: 22 Eylül 2026

HPV Aşısı Nedir ve Neden Yapılır?

HPV aşısı, rahim ağzı kanserine ve genital siğillere en sık yol açan insan papilloma virüsü tiplerine karşı bağışıklık oluşturan koruyucu bir aşıdır. Virüsün kendisini değil, virüsün dış kabuğuna benzeyen ve enfeksiyon yapamayan parçacıkları içerir; bu yüzden aşıyla HPV bulaşması mümkün değildir. Aşı koruyucudur, tedavi edici değildir: mevcut bir enfeksiyonu ya da siğili iyileştirmez, henüz karşılaşılmamış tiplere karşı korur.

Etkisi artık gerçek yaşam verileriyle gösterilmiştir. İsveç'te 1,6 milyondan fazla kadının izlendiği bir çalışmada, 17 yaşından önce aşılananlarda invaziv rahim ağzı kanseri riskinin aşılanmayanlara göre yaklaşık %88 daha düşük olduğu bildirilmiştir; bu bir literatür bulgusudur, bireysel bir taahhüt değildir. Aşı yalnızca rahim ağzı kanserini değil; vulva, vajina, anüs, penis ve ağız-boğaz bölgesindeki HPV kaynaklı kanserlerin ve genital siğillerin önlenmesine de katkı sağlar.

İki, Dört ve Dokuz Tipli Aşılar Arasındaki Fark Nedir?

Dünyada üç tür HPV aşısı geliştirilmiştir; aralarındaki fark kapsadıkları virüs tiplerinin sayısıdır. Hangi aşının hangi ülkede bulunduğu zaman içinde değişir; bu yazıda yalnızca aşıların neyi kapsadığını anlatıyorum, ulaşılabilirlik için muayenede güncel bilgiyi paylaşırım.

HPV 16 ve 18 rahim ağzı kanserlerinin yaklaşık %70'inden sorumludur; dokuz tipli aşının kapsadığı ek beş tip bu oranı literatürde yaklaşık %90'a çıkarır.

Üç aşı da kanserle en güçlü ilişkili iki tipi (16 ve 18) kapsar; bu nedenle "hangi aşı" sorusundan daha önemli olan, aşının zamanında yapılmasıdır. Ayrıca aşıların, kapsamadıkları bazı akraba tiplere karşı da kısmi koruma sağladığına dair veriler vardır.

Kimlere ve Hangi Yaşlarda Önerilir?

Aşının en yüksek fayda sağladığı dönem, virüsle karşılaşma olasılığının en düşük olduğu ergenlik yıllarıdır. Uluslararası kılavuzların (WHO, ACIP, ACOG) ortak çerçevesi şöyledir:

• 9-14 yaş: Hedef yaş grubu; kızlar ve erkekler için rutin öneri. Bağışıklık yanıtı bu yaşlarda en güçlüdür ve daha az doz yeterlidir.
• 15-26 yaş: Daha önce aşılanmamış herkes için "yakalama" aşılaması önerilir; cinsel yaşam başlamış olsa bile.
• 27-45 yaş: Rutin önerilmez, ancak kişinin risk durumu ve beklentisi hekimle birlikte değerlendirilerek ("ortak karar") uygulanabilir. Yeni bir cinsel partner olasılığı olan kişilerde fayda daha belirgindir.
• Bağışıklığı baskılanmış kişiler: HIV ile yaşayanlar, organ nakli alıcıları, uzun süreli bağışıklık baskılayıcı ilaç kullananlar; yaştan bağımsız olarak en az iki, mümkünse üç doz.

HPV aşısı bir çocukluk çağı aşısı olarak konumlandığı için 30'lu yaşlardaki hastalarımın çoğu kendisini "kapsam dışı" sanıyor; oysa 26 yaşına kadar öneri nettir, 45 yaşına kadar da konuşulabilir bir seçenektir.

Yaşa Göre Kaç Doz Uygulanır?

Doz sayısı ilk dozun yapıldığı yaşa ve bağışıklık durumuna göre değişir. Dünya Sağlık Örgütü'nün 2022 güncellemesi, 9-20 yaş arasında tek doz ya da iki dozun yeterli olduğunu, 21 yaş ve üzerinde 6 ay arayla iki doz uygulanmasını önerir. Bazı ülke programları ise ilk dozu 15 yaş ve üzerinde alanlarda üç doz şemasını sürdürmektedir; iki yaklaşım da geçerli kabul edilir ve hangisinin uygulanacağı ülkenizin programına ve hekiminizin değerlendirmesine bağlıdır.

Size uygun yaş sınırı ve şema, hekiminiz tarafından kişisel duruma göre belirlenir.

Şema yarım kaldıysa baştan başlamak gerekmez; kalan dozlar tamamlanır. Dozlar arasında önerilenden uzun süre geçmesi bağışıklığı bozmaz, yalnızca korumanın tamamlanmasını geciktirir.

Erişkin Aşılaması: "Geç mi Kaldım?"

Bu soruyu en çok 25-40 yaş arası, cinsel yaşamı başlamış kadınlardan duyuyorum. Cevabım: aşı ergenlikte yapıldığındaki kadar yüksek fayda sağlamaz, ama "geç kalmış" olmak sıfır fayda anlamına gelmez. Cinsel yaşamı olan bir kişi büyük olasılıkla HPV'nin bazı tipleriyle karşılaşmıştır; ancak aşının kapsadığı dokuz tipin hepsiyle birden karşılaşmış olması çok düşük bir olasılıktır. Aşı, henüz karşılaşılmamış tiplere karşı koruma sağlar.

Faydanın büyüklüğünü belirleyen şey yaş değil, gelecekte yeni HPV tipleriyle karşılaşma olasılığıdır: yeni bir ilişki, boşanma sonrası dönem, partner değişikliği gibi durumlarda fayda artar; uzun süreli tek partnerli ilişkide azalır. Bu değerlendirmeyi muayenede birlikte yaparız; 27-45 yaş arasında aşı kararı standart bir öneri değil, kişiye özel bir karardır.

HPV Pozitif Çıkan veya Siğil Geçiren Biri Aşıdan Fayda Görür mü?

HPV testi pozitif çıkmış ya da genital siğil geçirmiş hastalarım "artık aşının bana bir yararı yok" diye düşünüyor; bu doğru değil. Aşı mevcut enfeksiyonu tedavi etmez ve taşıdığınız tipe karşı işe yaramaz; ancak test raporu genellikle tek bir tipi ya da bir tip grubunu gösterir ve aşının kapsadığı diğer tiplere karşı koruma hâlâ mümkündür. Ayrıca doğal enfeksiyon her zaman kalıcı bağışıklık bırakmaz; aynı tiple yeniden enfeksiyon olabilir ve aşının bunu azaltabileceğine dair veriler vardır.

Rahim ağzında yüksek dereceli lezyon nedeniyle LEEP veya konizasyon geçirmiş kadınlarda tedavi sonrası aşılamanın nüksü azaltabileceğini bildiren çalışmalar vardır; kanıt düzeyi henüz kesin bir öneri oluşturacak güçte olmasa da bu seçeneğin hastayla konuşulması makuldür. Pozitif sonucun izlem ve tedavi sürecini HPV pozitif çıktı rehberimde, siğillerin tedavisini genital siğil rehberimde anlattım; aşı bu süreçlerin yerine geçmez, tamamlayıcısıdır.

Erkeklerde HPV Aşısı

HPV yalnızca kadın hastalığı değildir; erkeklerde genital siğil, anal kanser, penis kanseri ve giderek artan sıklıkta ağız-boğaz kanserlerine yol açar. Erkeklerin aşılanması hem kendilerini korur hem de virüsün toplumdaki dolaşımını azaltarak partnerlerini korur. Uluslararası kılavuzlar 9-14 yaş arası erkek çocuklarına rutin aşı, 26 yaşına kadar yakalama aşılaması ve 27-45 yaş arasında ortak karar önerir. Erkekler için onaylanmış bir HPV tarama testi bulunmadığından aşı, erkeklerde HPV'ye karşı elimizdeki tek koruyucu araçtır. Kız çocuğu için aşı planlayan ailelere aynı görüşmede erkek kardeşini de sorarım.

Gebelikte ve Emzirmede HPV Aşısı

HPV aşısı gebelikte rutin olarak uygulanmaz; bunun nedeni zarar gösterilmesi değil, gebelerde planlı çalışma yapılmamış olmasıdır. Aşı şeması sırasında gebelik anlaşılırsa kalan dozlar doğum sonrasına ertelenir. Gebe olduğunu bilmeden aşı olmuş kadınların izlendiği çalışmalarda anne ya da bebek için artmış bir risk saptanmamıştır; bu nedenle yanlışlıkla gebelikte yapılan aşı, gebeliğin sonlandırılması için bir neden değildir ve ek bir tetkik gerektirmez. Aşı öncesi rutin gebelik testi yapılması da gerekmez.

Emzirme döneminde aşı yapılabilir; canlı virüs içermediği için bebek açısından bir sakınca bildirilmemiştir. Doğum sonrası kontrolde, şeması eksik kalan annelere kalan dozları bu dönemde tamamlamayı öneririm. Gebelik ve emzirme döneminde HPV ile ilgili diğer soruları HPV, gebelik ve kısırlık rehberimde ele aldım.

Yan Etkiler ve Güvenlilik

HPV aşısı, yüz milyonlarca dozun uygulandığı ve dünyanın en yakından izlenen aşılarından biridir. Sık görülen yan etkiler hafif ve geçicidir:

• Enjeksiyon yerinde ağrı, kızarıklık, şişlik: En sık yan etkidir; bir-iki günde geçer.
• Hafif ateş, baş ağrısı, yorgunluk, bulantı: Daha seyrek; kendiliğinden düzelir.
• Bayılma: Özellikle ergenlerde, aşının kendisinden değil enjeksiyon kaygısından kaynaklanır. Bu nedenle aşı sonrası 15 dakika oturarak beklenmesi önerilir.
• Ciddi alerjik reaksiyon: Çok nadirdir. Daha önce aşının bir bileşenine ya da önceki HPV dozuna ciddi alerji öyküsü olanlara uygulanmaz.

Aşının kısırlık, erken menopoz, otoimmün hastalık ya da nörolojik hastalık yaptığı yönündeki iddialar geniş kapsamlı güvenlilik derlemelerinde doğrulanmamıştır; aşılanan ve aşılanmayan gruplar arasında bu hastalıkların sıklığında fark bulunmamıştır. Aşı ile ilgili sorularınızı muayenede ne kadar ayrıntılı isterseniz o kadar konuşuruz; bilgi eksikliğinin yerini korkunun almasını istemem.

Aşı Olduktan Sonra Tarama Neden Devam Eder?

Evet, aşı olsanız da smear ve HPV testi ile tarama önerilen aralıklarla sürer. Bunun üç nedeni vardır: hiçbir aşı yüksek riskli tiplerin tamamını kapsamaz; aşı, uygulanmadan önce alınmış bir enfeksiyona karşı etkili değildir; ve aşının koruma düzeyi kişiden kişiye değişebilir. Tarama, aşının açık bıraktığı bu boşlukları kapatır. Aşı ile tarama birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır; ikisini birlikte uygulayan kadınlarda rahim ağzı kanseri büyük ölçüde önlenebilir bir hastalık hâline gelir. Smear testinin nasıl yapıldığını smear testi rehberimde anlattım.

Aşı Kararı İçin Ne Zaman Görüşmeli?

• 9-14 yaş arasında kız ya da erkek çocuğunuz varsa ve aşı planı yapılmadıysa
• 26 yaşın altındaysanız ve hiç aşılanmadıysanız ya da şemanız yarım kaldıysa
• 27-45 yaş arasındaysanız ve yeni bir ilişki, partner değişikliği ya da HPV ile ilgili kaygınız varsa
• HPV testiniz pozitif çıktıysa ya da genital siğil, LEEP veya konizasyon öykünüz varsa
• Bağışıklığınızı baskılayan bir hastalık ya da ilaç söz konusuysa
• Doğum sonrası dönemdeyseniz ve gebelik nedeniyle ertelenmiş dozlarınız varsa

Hangi aşının, kaç dozla ve ne zaman yapılacağına yaşınız, sağlık öykünüz ve HPV ile ilgili geçmişiniz değerlendirilmeden karar verilemez. HPV enfeksiyonu, bulaş yolları ve tarama hakkında genel bilgiler için HPV hizmet sayfamı okuyabilirsiniz.

İlgili konular: HPV (Human Papilloma Virüsü) rehberi · Smear/Servikal Sitoloji ve HPV Testi · Rehber: HPV Testi Pozitif Çıktı, Ne Yapmalı? · Rehber: Genital Siğil (Kondilom) · Rehber: HPV, Gebelik ve Kısırlık · Rehber: Smear Testi Nedir?